Hoelang houden Nederlandse politici vol dat het voor de Nederlandse economie wel mee zal vallen met de gevolgen van de kredietcrisis? Het is toch zonneklaar dat een economie als de Nederlandse getroffen zal worden door de wereldwijde recessie. De Nederlandse politici en de burgers doen echter of er niets aan de hand is.

Het is verklaarbaar dat de Nederlandse minister van Financiën en de president van de Nederlandse bank de bevolking voorhouden dat zij rustig kunnen slapen. Het is niet goed denkbaar dat Wouter Bos of Nout Wellink  vanuit hun rol op de televisie zouden verschijnen om aan te kondigen dat er een flinke crisis aan komt: “fasten your seatbelts”. In de economie gaat het voor een deel om vertrouwen en dat komt zoals wij weten te voet en het gaat te paard.

Het is echter zo langzamerhand wel duidelijk dat wij behoorlijk in de penarie zitten. Dat komt omdat er meer aan de hand is dan een kredietcrisis. Naar mijn mening is er sprake van een veelgelaagde crises en deze ontwikkelingen versterken elkaar. Ik zou de volgende kwesties willen noemen:

(1) Wereldproblemen. De wereld wordt met verschillende problemen geconfronteerd die niet eenvoudig en zeker niet op het niveau van de nationale staat vallen op te lossen. Te denken valt aan klimaatveranderingen, stijging van de zeespiegel, het opraken van de fossiele brandstoffen, schaarste aan water en overbevolking. Deze problemen vereisen actie op wereldniveau maar daar hebben wij geen Governance structuren voor.

(2) Weinig vertrouwen in de democratie. In vele landen is het vertrouwen in de democratie tanende omdat men niet verwacht dat wij de wereldproblemen via de democratische weg tot een oplossing kunnen brengen. Het is namelijk niet eenvoudig om in ver ontwikkelde pluralistische democratieën grootschalige problemen tot een oplossing te brengen.

(3) Verschuivingen in de internationale machtsverhoudingen. De hypothese wordt geformuleerd dat de Verenigde Staten zich in dezelfde positie bevinden als het Verenigd Koninkrijk na de Tweede Wereldoorlog. Andere opkomende economieën – Brazilië, India en China vechten om een plaatsje in de institutionele structuur die wij na de Tweede Wereldoorlog hebben gevormd. De G7 wordt de G20 en de VN en het IMF zullen moeten veranderen.

Al deze crises zijn van invloed op elkaar en zorgen ervoor dat wij met een extreme vertrouwenscrises te maken hebben. Er is meer aan de hand dan een crisis van het krediet.