vrijdag 7 maart 2014

De gemeente, daar gebeurt het echt

De teneur van de meeste artikelen over de komende gemeenteraadsverkiezingen is bijzonder negatief. Het leger aan azijnpissers lijkt rond de gemeenteraadsverkiezingen weer te zijn gegroeid. De opkomst wordt laag ingeschat, de kiezers weten niet wat er speelt en de gemeenten zijn niet in staat de drie decentralisaties (werk, zorg en jeugd) op te vangen.

Vanwege de voorjaarsmoeheid zou het eenvoudig zijn in deze kritiek mee te gaan, ware het niet dat ik veronderstel dat het tij rond de gemeentepolitiek aan het keren is. Op 19 maart van dit jaar zal het nog lastig zijn - de opkomst zal laag zijn - maar de betekenis van de gemeenten neemt toe en de importantie van de gemeentepolitiek zal in de toekomst groeien.

Glokalisering
De gemeenten worden belangrijker door een proces dat kan worden aangeduid met de term 'glokalisering'. Dit is een samenvoeging van twee termen, namelijk globalisering en lokalisering. Deze twee ontwikkelingen hebben met elkaar te maken (dat is ook de relatie tussen de gemeenteraadsverkiezingen en de Europese verkiezingen dit jaar) en zullen ervoor zorgen dat het soortelijk gewicht van Europa en de gemeenten toeneemt. Globalisering betekent dat economische en politieke processen van verschillende nationale staten steeds meer met elkaar verstrengeld raken. De economische globalisering leidt tot een internationalisering van politiek en bestuur. De voortgaande integratie van de Europese Unie is hiervan een voorbeeld.

De globalisering roept echter ook een tegenreactie op, namelijk de lokalisering van politieke en bestuurlijke processen. Dat betekent dat mensen zich in de grotere wereld steeds meer richten op het lokale bestuur, dat nog overzichtelijk is en waar de kiezers nog invloed op kunnen hebben. Het gevolg van deze twee ontwikkelingen is zonneklaar. De nationale staat raakt steeds meer taken en bevoegdheden kwijt aan Europa en aan de gemeenten. Politiek Den Haag kleedt zichzelf uit.
De gemeente zal zich steeds meer ontwikkelen tot de eerste overheid. De taken van de verzorgingsstaat worden door dit kabinet naar de gemeenten gedecentraliseerd. Dat betekent dat de verzorgingsstaat zich verplaatst naar het gemeentelijke niveau, terwijl de nationale overheid zich vooral nog bezighoudt met justitie en veiligheidsvraagstukken. De centralisatie van de politie is van die laatste ontwikkeling een voorbeeld. We krijgen dus te maken met een lokale verzorgingsstaat en een nationale veiligheidsstaat.

Spontane herindelingen
De gemeente zal zich steeds
meer ontwikkelen tot de
 eerste overheid.
Foto: ANP
De gemeentepolitiek krijgt door de decentralisatie van de taken van de verzorgingsstaat steeds meer vulling. Burgers van gemeenten voelen dit feilloos aan. Dit geeft ook een verklaring voor het feit dat er steeds meer spontane herindelingen tussen gemeenten ('van onderop') plaatsvinden.

Burgers accepteren gemeenten van meer dan 100.000 inwoners veel eenvoudiger dan in het verleden om het kwaliteitsniveau van de dienstverlening van de lokale verzorgingsstaat op orde te houden. Terwijl herindelingen van onderop worden geaccepteerd zien wij dat fusieprocessen die door de politiek worden aangestuurd niet worden overgenomen en dikwijls vastlopen.
Vanzelfsprekend zijn er nog gemeenten die niet willen fuseren, maar kleinere gemeenten willen in toenemende mate met grotere gemeenten samenwerken om de complexe taken van de lokale verzorgingsstaat te kunnen uitvoeren.

Daar zijn capabele bestuurders en deskundige ambtenaren voor nodig. Kleine gemeenten kunnen dit niet meer opbrengen. De taken die nu worden gedecentraliseerd, worden nog ingekaderd door Den Haag, maar het zou goed zijn als de gemeenten daar een eigen rol bij oppakken.
Zij zullen de ruimte moeten zoeken om het beleid van de lokale verzorgingsstaat in samenwerking met de burgers en verenigingen naar eigen inzicht en naar lokale gebruiken en gewoonten in te vullen. Op die manier valt er weer iets te kiezen binnen gemeenten en kunnen zij van elkaar leren.

Dat proces zullen lokale politici duidelijk moeten maken aan de kiezers, zodat er tussen politieke partijen een duidelijke politieke strijd ontstaat over de zeggenschap en de controle in de gemeenten. Dan zal de opkomst van de kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen in de toekomst toenemen.

Dit is de eerste aflevering in een serie beschouwingen van Jouke de Vries over de gemeenteraadsverkiezingen.
Bron: Trouw; 28 februari 2014

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen